Stowarzyszenia twórców i wykonawców ludowych w roku 2012 (przegląd)

Stowarzyszenie Twórców Ludowych

Organizacją, która reprezentuje muzyków ludowych, jest w pewnym stopniu Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Głównym celem statutowym stowarzyszenia jest twórcze kultywowanie tradycji kultury ludowej we wszystkich dziedzinach i rodzajach: plastyki, folkloru (wykonawstwa pieśni i tańców, muzyki ludowej oraz wszelkich form ekspozycji scenicznych teatru ludowego, zwyczajów, obrzędów) oraz literatury ludowej, popularyzacja jej najwartościowszych przejawów oraz roztaczanie szeroko rozumianej opieki nad twórcami ludowymi. Stowarzyszenie Twórców Ludowych jest jedyną organizacją zrzeszającą zweryfikowanych pod względem etnograficznym twórców ludowych, w tym również z dziedziny muzyki ludowej. Obecnie do STL należy 160 indywidualnych muzyków oraz 40 kapel i zespołów ludowych na prawach członka zbiorowego STL.

Stowarzyszenie Twórców Ludowych na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia 1 lutego 1995 r. podjęło się ochrony praw twórców i wykonawców muzyki ludowej. Zakres ochrony obejmuje w szczególności wszystkie rodzaje utworów słownych, słowno-muzycznych i muzycznych, które są utrwalane, wielokrotnie wprowadzane do obrotu, wyświetlane, wydzierżawiane, nadawane za pomocą wizji i fonii, publicznie wykonywane, odtwarzane i nadawane. Ponadto STL zarządza prawami majątkowymi do utworów i ich artystycznych wykonań, jeśli zostały one zgłoszone do rejestru STL lub za nadania których wpłynęły honoraria. Dotychczas pełnomocnictwa przekazało organizacji 130 artystów wykonawców (stan na 19.06.2013 r.), nie tylko członków STL. Wśród nich są śpiewacy, soliści-instrumentaliści, kapele i zespoły śpiewacze.

Jednym z projektów organizowanych przez STL na rzecz ochrony autentycznego folkloru jest „Pograjka – taniec, muzyka, tradycja”. To cykl warsztatów, spotkań, koncertów i zabaw tanecznych poświęconych polskim tańcom i muzyce wiejskiej. Wydarzenia realizowane są przez Kapelę Braci Dziobaków – muzyków tradycyjnych młodego pokolenia. Spotkania prezentują muzykę ludową in crudo w wykonaniu najwybitniejszych wiejskich mistrzów i ich uczniów. Głównym obszarem zainteresowania organizatorów jest muzyka Mazowsza i Lubelszczyzny. Projekt skierowany jest głównie do mieszkańców miast. W ramach „Pograjki” co roku odbywa się kilkanaście wydarzeń (m.in. zabawy taneczne, warsztaty instrumentalne i taneczne, spotkania z artystami, wyjazdy terenowe). W ramach „Pograjki” w 2012 roku zrealizowano projekt „Złoty Talar” – nieformalna edukacja muzyczna.

Forum Muzyki Tradycyjnej

Nową organizacją, która reprezentuje przede wszystkim środowiska działające na rzecz kontynuacji bądź rekonstrukcji polskiej muzyki wiejskiej, jest Forum Muzyki Tradycyjnej. Forum reprezentuje obecnie 28 stowarzyszeń, fundacji i instytucji – wyraża ich wspólne opinie i koncepcje. Forum zaprojektowało program operacyjny Instytutu Muzyki i Tańca „Szkoła Mistrzów Tradycji” oraz program operacyjny „Szkoła Mistrzów Budowy Instrumentów Ludowych”. Prowadzi też stronę internetową www.muzykatradycyjna.pl, która jest portalem informacyjnym o działaniach uczestników Forum i zalążkiem mapy żywej tradycji w Polsce, ma potencjał do bycia źródłem praktycznych informacji o tradycyjnej muzyce polskiej, a także o sposobach jej kontynuacji, działaniach edukacyjnych, dobrych praktyk w środowiskach lokalnych. Forum pełni także funkcję organizacji doradczej dla MKiDN oraz IMiT.

Te dwie organizacje skupiają przede wszystkim muzyków kultywujących lub rekonstruujących muzykę tradycyjną. Swojej zorganizowanej reprezentacji nie mają natomiast muzycy szeroko rozumianego folku.

Inne stowarzyszenia

 Stowarzyszenie Dom Tańca (Warszawski Dom Tańca) swoje działania skupia wokół muzyki tradycyjnej Polski centralnej i wschodniej. Głównym założeniem Domu Tańca jest poznawanie, dokumentacja i upowszechnienie muzyki instrumentalnej, tańca i śpiewu in crudo, czyli w ich oryginalnym brzmieniu, bez stylizacji i opracowań.

Osoby związane z Domem Tańca jeżdżą na wieś, gdzie uczą się od starszych ludzi dawnych sposobów gry na instrumentach, śpiewu i tańca, wykonują także dokumentację audio i wideo. Prowadzą warsztaty muzyczne i zajęcia z dziećmi, organizują koncerty i potańcówki z udziałem wiejskich muzykantów. Kulminacją całorocznych działań jest Tabor Domu Tańca – letni festiwal, na którym spotykają się znawcy i miłośnicy muzyki tradycyjnej, mistrzowie i uczniowie, młodzież i artyści wiejscy starszego pokolenia. W roku 2012 Tabor odbył się na Suwalszczyźnie w Becejłach (4–12 sierpnia). Warszawski Dom Tańca jest także inicjatorem tegorocznych taborów na Kielecczyźnie i w Wielkopolsce.

Dom Tańca Poznań działa w ramach stowarzyszenia Czas Kultury. Inicjatorem jego stworzenia był Jacek Hałas. Dom Tańca Poznań regularnie organizuje spotkania taneczne, śpiewacze oraz koncerty. W roku 2012 odbyły się m.in.: spotkanie poświęcone muzyce i tańcom ludu Csango (5.02), Warsztaty Tańców Nieistniejących (19.03–2.04), 1. Poznańskie Targi Tańców Tradycyjnych „Przytupy” (27 maja).

Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża” to instytucja kultury działająca w Lublinie od października 2008. Wyrasta z istniejącej od początków lat dziewięćdziesiątych Fundacji „Muzyka Kresów”, która w archaicznej muzyce ludowej poszukuje źródłowego doświadczenia tradycji. Ośrodek organizuje Festiwal Tradycji i Awangardy Muzycznej „Kody”, który powstał, aby łączyć tradycję muzyki archaicznej z nowoczesnymi poszukiwaniami.

Stowarzyszenie „Tratwa” (Olsztyn) od samego początku swojej działalności opierało swoją pracę na aktywności lokalnych grup i organizacji. Stowarzyszenie adresuje swoje działania do młodzieży, ale także mniejszości etnicznych i społeczności zagrożonych wykluczeniem społecznym. „Serce Dzwonu” to przedsięwzięcie, którego celem są tradycyjne praktyki muzyczne. Do połowy 2011 roku było edukacyjnym projektem Stowarzyszenia „Tratwa” skupiającym młodych mieszkańców miast oraz członków wiejskich społeczności Podlasia i Radomskiego. Zorganizowano warsztaty pod okiem wiejskich śpiewaków i muzykantów, zabawy w wiejskich remizach, gromadne śpiewanie starych nabożnych pieśni pod kapliczkami. Od końca 2011 roku działania kontynuowane są dzięki mieszkańcom Podlasia i Radomskiego. Projekt „Serce Dzwonu” jest realizowany obecnie m.in. przez Wiejskie Kluby Tańca (zabawy karnawałowe odbyły się w styczniu 20012 roku w Wyganowie k. Przytyka, Gałkach k. Rusinowa oraz Przystałowicach Małych).

StowarzyszenieKrusznia” - organizacja działająca na terenie Suwalszczyzny, skupia się na niezależnej kulturze i sztuce, dawnej i współczesnej. Członkowie poszukują źródeł informacji o odrębności etnicznej społeczności. Interesuje ich początkowy okres kształtowania się krajobrazów kulturowych danego miejsca, wzajemnych wpływów człowieka i przyrody. Dokumentują tradycyjne zwyczaje i obrzędy, poznają historię etnograficzną polskiej wsi. O wydarzeniach i zdarzeniach można przeczytać na stronie: www.krusznia.org.

Stowarzyszenie od lat prowadzi działalność wydawniczą dokumentującą tradycyjną muzykę Suwalszczyzny. W roku 2012 ukazała się płyta Krusznia i Przyjaciele, będąca zapisem warsztatów, które odbyły się w 2012 roku podczas Festiwalu „Oj Wiosna, ty wiosna”. Festiwal jest coroczną inicjatywą stowarzyszenia i jest realizowany poprzez spotkania warsztatowe (muzyczne i rękodzieło), konferencje i koncerty. Festiwal „Oj Wiosna, ty wiosna” odbył się w dniach 8–15 lipca w Czarnej Buchcie.

Jakub Borysiak, Piotr Kędziorek, Anna Szewczuk-Czech, dziennikarze Radiowego Centrum Kultury Ludowej Muzyka tradycyjna
w: Muzyka polska 2012. Raport roczny [nieopubl.]

 

Kategorie

Muzyka klasyczna